Rozmowa z Józefem Ryszardem Pernakiem o pozostałości kultury żydowskiej w Radziejowie

Redakcja
Otwarcie radziejowskiej synagogi w 1938 roku z archiwum Ryszarda Pernaka
12 Marca 2012 roku Józef Ryszard Pernak, nestor Towarzystwa Miłośników Kujaw z Radziejowa, ukończy 88 lat Od lat związany z Radziejowem i jego okolicami i uważany za znakomitego znawcę wielu zagadnień dziś rozmawiamy o kulturze żydowskiej.

Po spacerze po słonecznym, ale mroźnym Radziejowie w poszukiwaniu pozostałości materialnych po kulturze żydowskiej w naszym miasteczku, przy gorące parującej z filiżanek herbatce rozmawiamy z Józefem Ryszardem Pernakiem (przeglądając stare fotografie z jego zasobów) o różnych sprawach związanych z ta tematyką. Postanowiłem pospacerować po Radziejowie z Józefem Ryszardem Pernakiem, aby poszukać miejsc, jakie pozostały.
12 Marca 2012 roku Józef Ryszard Pernak, nestor Towarzystwa Miłośników Kujaw z Radziejowa, ukończy 88 lat Od lat związany z Radziejowem i jego okolicami i uważany za znakomitego znawcę wielu zagadnień, jak i ludzi z nim związanych. Jest aktywnym członkiem miejscowego Koła Historycznego, gdzie dzieli się przy okazji różnych spotkań wspomnieniami i własnymi przeżyciami, jak i przypomina wiele faktów, które powoli przechodzą do zapomnienia, a jego działanie zmierza ku temu, aby to się nie stało. Mimo wieku dysponuje doskonałą pamięcią.
KS.Mam przed sobą fotografię dawnej Radziejowskiej synagogi, która już nie istnieje. Sięgnij do swojej pamięci i przybliż tę sprawę?
Rzeczywiście jest to zdjęcie z uroczystości jej oddania do użytku. Datuje się to na rok 1938. Na zdjęciu widać zgromadzone tłumy i to zarówno ludności żydowskiej jak i innych mieszkańców. Po prawej stronie u góry widoczne zręby starej jeszcze drewnianej synagogi. Cóż można jeszcze o niej powiedzieć. Radziejowska synagoga została wybudowana w 1938 roku. Mieściła się przy ulicy Zachodniej. Była kryta blachą. Nazywana była "Domem Racheli"( zwana Beit Rachel). W czasie okupacji hitlerowskiej w listopadzie 1939 uległa spaleniu. Niemcy odpowiedzialnością za zniszczenie obarczyli Żydów. Obecnie nie istnieje. Używano także nazwy bożnica lub bóżnica, – czyli miejsce poświęcone Bogu, dom modlitwy, religijna szkoła żydowska. Co można jeszcze powiedzieć? Synagoga była miejscem modlitw i zgromadzeń religijnych, również miejsce zebrań społecznych gminy żydowskiej. Była ona nie jest tylko miejscem modlitw i nabożeństw, lecz także miejscem studiowania Tory i Talmudu, salą zebrań, a często też siedzibą gminy żydowskiej. Mieścił się tu różne urzędy gminne: kancelarię, archiwum, pomieszczenia sądów rabinackich, skarbiec, a nawet koszerną stołówkę i schronisko z noclegownią.
KS.Czy obok tej synagogi były inne obiekty?
 RP.Tak. Była również tzw.= „mykwa" w Radziejowie, która znajdowała się przy obecnej ul. Objezdnej. Obiekt również został zniszczony w latach II wojny światowej. Z tego, co sobie przypominam był to po prostu zbiornik z bieżącą wodą (niekiedy basen) do ablucji oraz mycia naczyń skalanych nieczystością rytualną. Wiązało się to z tym, że osoby przechodzące na judaizm musiały odbyć rytualną kąpiel w mykwie, w obecności trzech świadków – Bejt Din. W czasie takiej kąpieli woda powinna pochodzić z naturalnego źródła (np. deszczu), a odbywająca ją osoba powinna zanurzyć w wodzie całe ciało.
KS.Dziękuje za interesującą rozmowę. Sądzę, że trochę udało się przypomnieć przy okazji naszego spaceru po Radziejowie i odzyskania po siedemdziesięciu latach kilku nagrobków żydowskich. ( Dziś można je obejrzeć w miejscowej Izbie Regionalnej w Bibliotece).
I taka refleksja!
Pierwsi Żydzi na ziemiach polskich pojawili się prawdopodobnie w IX lub X wieku i przez tysiąc lat żyli wśród nas. Stosunki z ludnością chrześcijańską układały się różnie - raz lepiej, raz gorzej. Wielu Żydów wygnanych z innych krajów tu znalazło schronienie i zostało na stałe, a niektórzy średniowieczni kronikarze określali nasz kraj, jako paradis Iudeorum. Na początku XX wieku tereny Polski zamieszkiwało trzy i pół miliona Żydów, co dziesiąty obywatel Rzeczypospolitej był wyznania mojżeszowego. W wielu miastach Żydzi stanowili więcej niż połowę ludności. Tysiącletnia obecność Żydów w Polsce została brutalnie przekreślona przez hitlerowców. Eksterminacji w gettach i obozach koncentracyjnych uniknęła jedynie garstka polskich Żydów. Większość tych, którym dane było przetrwać Holocaust, opuściła nasz kraj po II wojnie światowej. Kolejną falę emigracji wymusiły wydarzenia marcowe z 1968 roku. Kiedyś w Radziejowie ich odsetek był znaczny.
W 1919 roku zarejestrowano w mieście 12 większych sklepów, których właścicielami byli wyłącznie Żydzi (Szymon Nejman-handlował skórami, Moryc Rozental, Hejman Markowski i Abram Wagner handlowali gotowymi butami, manufakturą, gotowymi ubiorami itp.: Małka Radziejewska, Ojzer Rachwalski, Tauba Lewicka, Berta Bauman, Tamara Friedman, Mojsze Markowski, Jojne Klinberl, Mordka Nasielski). W następnych latach handlem na większą skalę zajmowali się m.in.: Naftali Łęczycki i Josef Cohn (materiały budowlane), Uszer Kuczyński i Abram Cohn (zboże), Lejb Erdwajn i Szmul Grojnowski (bydło i konie), Szmul Nejman (skóry), Ojzer Rachwalski, Aron Łaski, Mosze Rozenthal. Zmonopolizowali pośrednictwo w handlu artykułami rolnymi (głównie zbożem, bydłem), wyrobami galanteryjnymi. Prym wiodły rodziny: Markowskich, Wagnerów, Walterów, Zajfów, Frankenbergów, Kwiatów, Rozentalów. Ubraniami gotowymi handlowali: Stupajowie, Szumirajowie. Mniejszy udział Żydzi mieli w handlu obuwiem (Rozentalowie), manufakturą (Markowscy, Rachwalscy), artykułami spożywczymi (rodziny: Kwiatów, Szejmanów, Złotnickich). W życiu gospodarczym obok działalności handlowej istotną rolę odgrywało rzemiosło. W branży rzeźnickiej pracowali: Grojne i Mojsze Grojnowski, Szaja Zelig, Fajwisz Złotnicki, piekarstwie: Aron Lesiński, Efraim Kołtoński, Ber Żółty, Aron Salomończyk, Józef Służewski; krawiectwie: Chaim Salomoński, Mosze Stupaj, Menachem Kuczyński. Komunikację między Radziejowem a Nieszawą, Piotrkowem Kujawskim, Osięcinami zapewniali Szlama Kotowski, Tobiasz Drobiński, Hersz Ajzyk. Zegarmistrzostwem parał się Izrael Walter, fryzjerstwem Wolf Warenbaum i Icek Radziejowski.
Więcej tutaj:http://www.sztetl.org.pl/pl/article/radziejow/5,historia/?print=1 

FLESZ: Klimat nie zwariował, eksperci uspokajają

Wideo

Materiał oryginalny: Rozmowa z Józefem Ryszardem Pernakiem o pozostałości kultury żydowskiej w Radziejowie - Warszawa Nasze Miasto

Komentarze

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3